Niż demograficzny…

Niż demograficzny problem czy manipulacja…

Manipulują nami albo nas usprawiedliwiają… do takiego wniosku doszłam jak zauważyłam najnowszą reklamę samochodu VW Tayron – teoretycznie samochód rodzinny. Niestety w tej reklamie, pojęcie rodzina daleko odbiega od tego, co oczekiwałam zobaczyć gdy pierwszy raz na nią trafiłam.

Już na wstępie wrzucam odnośnik do tej reklamy abyście wiedzieli co mnie tak zaniepokoiło…

Co mówią statystyki….

A teraz skupię się na samym problemie niżu demograficznego. Większość z nas zdaje sobie sprawę, że rodziny są coraz mniej liczne. Kiedyś standardem była dwójka lub trójka dzieci. A za czasów naszych dziadków często dochodziło nawet do dziesiątki i więcej. Niestety czasy się zmieniają i dużo rodziców pozostaje przy jednym dziecku, a coraz więcej jest takich, którzy wolą opiekę nad zwierzętami niż dziećmi. Brzmi brutalnie, ale powyższa reklama ewidentnie pokazuję w jakim kierunku nasze społeczeństwa zmierzają.

Niż demograficzny – trochę danych…

Obecnie Polska oraz wiele krajów europejskich stoją w obliczu poważnego kryzysu demograficznego, charakteryzującego się niską dzietnością, starzeniem się społeczeństwa oraz spadkiem liczby ludności.

Teraz gdy piszę ten artykuł w naszym kraju trwa kampania wyborcza związana z wyborem Prezydenta. Często w trakcie debat wyborczych do poszczególnych kandydatów trafiają pytania, jakie widzi rozwiązanie aby zapobiec pogłębiającemu się niżowi demograficznemu.

Jeszcze kilka dekad temu demografia była domeną głównie statystyków i planistów, a nie tematem wiodącym w kampaniach wyborczych. Dziś staje się jednym z kluczowych tematów społecznych i gospodarczych, a nawet rozmów przy przysłowiowej kawie, ze znajomymi. Spadek liczby urodzeń niepokoi nie tylko statystyków, a powoli każdego z nas. Starzenie się społeczeństwa i wyludnianie mniejszych miejscowości to już nasza codzienność.

Mieszkam w małej miejscowości, gdzie tendencja urodzeń spada, a liczba zgonów rośnie. W roku 2024 w mojej gminie urodziło się 34 dzieci, a zmarły 62 osoby, a jest to gmina, która liczy 5 302 mieszkańców. Gdy 1985 roku zmieszałam tutaj i zaczęłam swoją pracę w szkole, to liczba mieszkańców była w okolicy 7 tysięcy.

Ale co się dziwię, skoro poza wzrastającym niżem demograficznym, młodzi ludzie, tak jak między innymi moje dzieci, wyjeżdżają z małych miejscowości do większych miast, a nawet innych krajów.

Polska – obecna sytuacja i prognozy

O poniższe dane związane z niżem demograficznym poprosiłam ChatGPT i otrzymałam sporo informacji, które wykorzystałam w okrojonym zakresie.

• Dzietność: W 2023 roku współczynnik dzietności w Polsce wyniósł 1,16, co oznacza, że na 100 kobiet w wieku 15–49 lat przypadało 116 urodzonych dzieci. To znacznie poniżej poziomu zapewniającego zastępowalność pokoleń.
• Urodzenia: W 2024 roku zarejestrowano około 252 tys. urodzeń, co stanowi najniższą liczbę odnotowaną w całym okresie powojennym.
• Starzenie się społeczeństwa: Udział osób w wieku poprodukcyjnym (60/65 lat i więcej) wzrósł z 14,8% w 2000 roku do 23,8% w 2024 roku .
• Prognozy: Według GUS, liczba ludności Polski spadnie z obecnych około 38 mln do 30,9 mln w 2060 roku. Współczynnik obciążenia demograficznego wzrośnie, co oznacza, że na 100 osób w wieku produkcyjnym przypadać będzie 105 osób w wieku nieprodukcyjnym.

Europa – porównanie sytuacji

Wiele krajów europejskich doświadcza podobnych trendów demograficznych:

• Włochy: Od 1993 roku liczba zgonów przewyższa liczbę urodzeń. W 2021 roku odnotowano najniższą liczbę urodzeń od zjednoczenia kraju w 1861 roku. Prognozy wskazują na spadek populacji do 47,2 mln w 2070 roku, co stanowi niemal 20% redukcję.
• Niemcy i Francja: Oba kraje borykają się z niską dzietnością i starzeniem się społeczeństwa. W Niemczech przewiduje się znaczny spadek liczby ludności w wieku produkcyjnym, co może prowadzić do niedoborów siły roboczej i obciążeń dla systemów emerytalnych.
• Wielka Brytania: Dzięki imigracji, Wielka Brytania może uniknąć najgorszych skutków spadku liczby ludności w wieku produkcyjnym, choć polityka migracyjna pozostaje kontrowersyjna.

Dlaczego rodzi się tak mało dzieci?

Przyczyny niżu demograficznego są złożone i różnią się między krajami, ale kilka czynników powtarza się najczęściej:

1. Kryzys ekonomiczny i brak stabilizacji – młode pokolenie często ma trudności ze znalezieniem stabilnej pracy i mieszkania. Trudno planować rodzinę w warunkach niepewności finansowej.
2. Późniejsze zakładanie rodzin – coraz więcej osób odkłada decyzję o dzieciach na „po trzydziestce”. Biologia jednak nie czeka, a płodność kobiet po 35. roku życia wyraźnie spada.
3. Styl życia i indywidualizm – współczesne społeczeństwa kładą większy nacisk na samorealizację, podróże, karierę. Dzieci są często traktowane jako ograniczenie, nie naturalny etap życia.
4. Brak realnego wsparcia systemowego – mimo różnych programów (np. 500+ w Polsce), wiele rodzin nadal zmaga się z kosztami wychowania dzieci, brakiem żłobków, przedszkoli, czy elastycznymi formami zatrudnienia.

Skutki niżu demograficznego

Jeśli ten trend się utrzyma, skutki będą odczuwalne na niemal każdym poziomie życia społecznego:

1. Gospodarka – niedobór pracowników

Starzejące się społeczeństwo oznacza mniej osób w wieku produkcyjnym, a tym samym braki kadrowe w kluczowych sektorach – od budownictwa po opiekę zdrowotną. Już teraz wiele firm w Polsce sygnalizuje problemy z pozyskaniem wykwalifikowanych pracowników.

2. System emerytalny – rosnące obciążenia

W 2000 roku osoby w wieku poprodukcyjnym (60/65+) stanowiły 14,8% populacji. W 2024 roku to już 23,8% – a będzie więcej. Oznacza to, że coraz mniej młodych osób będzie musiało utrzymać coraz więcej emerytów. System ZUS może tego nie udźwignąć bez reform.

3. Wyludnianie i zapaść małych miejscowości

W wielu regionach Polski liczba uczniów drastycznie spadła. Szkoły są zamykane, brakuje uczniów, mieszkańców, podatników. Proces wyludniania dotyka zwłaszcza wschodnich i północno-wschodnich województw.

4. Słabszy rozwój innowacji i przedsiębiorczości

Młodzi są kołem zamachowym nowoczesnej gospodarki – to oni zakładają start-upy, tworzą innowacje, są bardziej elastyczni. Ich brak oznacza stagnację.

Czy da się to odwrócić?

Choć zmiany demograficzne są trudne do odwrócenia, można je spowolnić. Kluczowe są działania długofalowe:

• Lepsze warunki do godzenia życia rodzinnego i zawodowego – elastyczne godziny pracy, praca zdalna, dłuższe urlopy rodzicielskie.
• Dostępność mieszkań i żłobków – realna pomoc, a nie symboliczne dodatki.
• Wsparcie dla kobiet – polityki równościowe, ułatwiające powrót do pracy po urodzeniu dziecka.

Podsumowując…

Opierając się na danych jakie podał mi Chat GPT, niż demograficzny nie jest już teorią, to rzeczywistość, która zmienia nasz kraj i kontynent. Polska, podobnie jak inne państwa Europy, stoi przed poważnym wyborem. Albo podejmie konkretne działania, albo pogodzi się z konsekwencjami: kurczącą się gospodarką, pustymi szkołami i emeryturami, których emerytury mimo podnoszenia wieku emerytalnego będą głodowe. Niestety na rozsądne i skuteczne działania czasu mamy coraz mniej.

Natomiast takie reklamy jak powyżej nie pomagają, wręcz wywołują skutek odwrotny promując „rodzinę”, która z tradycyjną nie ma nic wspólnego…

Nie mam nic przeciwko zwierzętom, lecz te nawet najbardziej kochane nigdy nie zastąpią nam naszych wspaniałych dzieciaków, które potrafią doprowadzić nas do łez wzruszenia gdy usłyszymy od nich pierwsze słowa mamo/tato. Również potrafią wywołać łzy bezsilności gdy zbytnio psocą😊

Lecz rodzicielstwo jest tym, co daje nam najwięcej miłości, radości i spełnienia. Bycie mamą lub tatą to przeżywanie świata na nowo, z zachwytem, ciekawością i czułością. To codzienna dawka rożnych emocji, głębokiego sensu istnienia, dumy i wzruszeń, które zmieniają nas na zawsze❤️❤️